LUDWIK RYDYGIER

TWÓRCA POLSKIEJ I ŚWIATOWEJ CHIRURGII

 

Istnieje przekonanie, iż postęp możliwy jest tylko w krajach wysoko rozwiniętych i bogatych. Niezasłużenie niska ocena osiągnięć polskiej medycyny wynika często z nieznajomości wkładu polskich uczonych w rozwój nauki światowej. Wojny, powstania narodowe, okres zaborów nie sprzyjały dokumentowaniu ważnych wydarzeń w polskiej medycynie ani zapisywaniu dokonań ludzi, którzy tę medycynę i postęp w niej tworzyli. Kto dzisiaj pamięta w świecie, że odczyn opadania krwinek wprowadził do praktyki nasz rodak Edmund Biernacki – a świat używa nazwy „Blutsenkung” albo „Blood sedimentation rate”. Maria Skłodowska-Curie jest powszechnie znana jako Francuzka – Madame Curie. Kto wie, że chorobę Crohna pierwszy opisał warszawski chirurg Antoni Leśniowski? Naszymi rodakami byli również laureaci nagrody Nobla: w dziedzinie fi zjologii i medycyny Tadeusz Reichstein (1950), urodzony we Włocławku (1897), i Andrzej Wiktor Schally laureat nagrody Nobla w dziedzinie medycyny w 1977 r., będący synem polskiego generała z okresu II RP. Znane są próby odbierania naszemu narodowi wielkich osiągnięć w wielu dziedzinach życia naukowego. Jednym z takich był pionier chirurgii światowej Ludwik Rydygier. Ludwik Rydygier urodził się 21 stycznia 1850 r. w Dusocinie, w powiecie grudziądzkim. Ojcem jego był Karol Rüdiger, właściciel ziemski, matką Elżbieta z domu König. Naukę rozpoczął pod kierunkiem nauczyciela domowego, do gimnazjum uczęszczał w Chojnicach i w Chełmnie. Studia lekarskie rozpoczął w październiku 1869 r. w Greifswaldzie. Rydygier czuł się Polakiem i dlatego spolszczył pisownię swojego nazwiska. Za zmianę pisowni i używanie nazwiska w polskim brzmieniu był dwukrotnie karany grzywną w wysokości 75 marek. O jego miłości do Polski niech świadczy fakt, że już w pierwszych miesiącach studiów został współzałożycielem studenckiej organizacji Polonia, której celem statutowym było m.in. pielęgnowanie języka i literatury polskiej, za co został wykreślony z listy studentów w 1871 r. Studia kontynuował w Berlinie, a następnie w Strassburgu. Jesienią 1873 r. powrócił do Greifswaldu, gdzie uzyskał dyplom lekarza. W marcu następnego roku otrzymał dyplom doktora medycyny – chirurgii i położnictwa – w wyniku obrony pracy pt. „Eksperymentalne poznanie działania kwasu karbolowego”. Przez pewien czas pracował w Gdańsku, a następnie w szpitalu Sióstr Miłosierdzia w Chełmnie. W 1877 r. wystąpił z prośbą do dziekana Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu w Jenie o zgodę na habilitację. Tematem pracy habilitacyjnej było operacyjne leczenie stawów rzekomych. Rozprawa habilitacyjna została wydrukowana w języku polsku w czasopiśmie „Przegląd Lekarski” w 1878 r. W tym też roku Rydygier uzyskał tytuł docenta chirurgii Uniwersytetu w Jenie. Dalsze drogi życia zawiodły młodego docenta do Chełmna nad Wisłą, gdzie w roku 1878 zakupił budynek i otworzył klinikę prywatną dla chorób chirurgicznych, ocznych i kobiecych. Klinika posiadała 25 łóżek, gabinet lekarski, salę operacyjną i pracownię doświadczalną na zwierzętach. Ludwik Rydygier, poza pracą zawodową, brał udział w życiu społecznym i politycznym – m.in. był prezesem Towarzystwa Przemysłowego, prezesem komitetu wyborczego do parlamentu na powiat chełmski. Dzięki jego działalności po raz pierwszy Polak został wybrany posłem do Reichstagu.Jednym z asystentów Ludwika Rydygiera był Wiktor Wehr – częstochowianin, który w latach późniejszych został profesorem i wieloletnim współpracownikiem Rydygiera w Klinice Chirurgicznej we Lwowie. Wehr był najstarszym współpracownikiem Rydygiera, wychowankiem Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zafascynowany postacią i dokonaniami Rydygiera pojechał do Chełmna, aby pracować w jego klinice. Był lekarzem pomocniczym i asystentem Rydygiera w jego pierwszych doświadczeniach w chirurgii przewodu pokarmowego. Wysoko cenił Wiktora Wehra również sam Rydygier. Dał temu wyraz w artykule poświęconym osiągnięciom naukowym chirurgów polskich. Wiktor Wehr, już jako samodzielny pracownik naukowy z tytułem profesora, z dużym powodzeniem wykonywał operacje przewodu pokarmowego, ale jego W Chełmnie powstał podręcznik chirurgii szczegółowej wydany w języku polskim. Osiągnięcia chirurgiczne Rydygiera w Chełmnie i jego prace badawcze zainteresowały chirurgów w kraju i w Europie. Zdziwienie budził fakt, że w małym, prowincjonalnym mieście osiadł chirurg z tytułem uniwersyteckim i ogłaszał innowacyjne prace naukowe. W ciągu 9 lat pobytu w Chełmnie Rydygier ogłosił ponad 20 prac naukowych. Zajmował się chirurgią jamy brzusznej, ortopedią, ginekologią i urologią. Dowodem uznania jego wielkości była propozycja objęcia Katedry Chirurgii w Krakowie na Uniwersytecie Jagiellońskim. Cesarz Austrii dekretem z dnia 2 lipca 1887 r. mianował Rydygiera zwyczajnym profesorem chirurgii. W tym samym roku Rydygier został powołany na kierownika Katedry i Kliniki Chirurgii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Ówczesna klinika chirurgiczna w Krakowie posiadała 20 łóżek, bez bieżącej wody, kanalizacji i oświetlenia. Rydygier zaangażował się w jej rozbudowę i unowocześnienie. Wybudował klinikę na 60 łóżek z salą operacyjną i aulą amfiteatralną dla studentów. Następnym etapem twórczej pracy Rydygiera było powołanie go w 1897 r. na stanowisko kierownika nowej Katedry i Kliniki Chirurgii Uniwersytetu Lwowskiego. Ludwik Rydygier był jednym z najwybitniejszych polskich, a także światowych chirurgów. W roku 1880 przeprowadził jako pierwszy w Polsce (a drugi na świecie) zabieg wycięcia odźwiernika z powodu raka. Opisał technikę zabiegu w „Przeglądzie Lekarskim” i w medycznej prasie niemieckiej. Dopiero jako trzeci w świecie wykonał tę operację Billroth w 1881 r. Mimo oczywistych faktów niemieccy i angielscy chirurdzy nie uznali pierwszeństwa Rydygiera. Operacja wycięcia części żołądka i zespolenie z kikutem dwunastnicy przyjęła w piśmiennictwie światowym nazwę Billroth-1. Do końca życia Rydygier bezskutecznie walczył o nazwanie tej operacji swoim imieniem. W 1881 r. Rydygier jako pierwszy w świecie wykonał zabieg resekcji żołądka z powodu owrzodzenia. W roku 1884 wprowadził nową metodę chirurgicznego leczenia choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy za pomocą zespolenia żołądkowo-jelitowego. Rydygier był autorem oryginalnej metody usuwania gruczolaka gruczołu krokowego i wielu innych technik operacyjnych w zakresie chirurgii, urologii i ginekologii. W roku akademickim 1898/1899 był pierwszym dziekanem Wydziału Lekarskiego, a w latach 1901/1902 – rektorem Uniwersytetu Lwowskiego. Wychował wielu znakomitych chirurgów, przyszłych profesorów uniwersytetów polskich. W roku 1889 zorganizował pierwszy zjazd chirurgów w Polsce. Zjazdy te zainicjowały w 1921 r. powstanie Towarzystwa Chirurgów Polskich. Lwów był ukochanym miastem Ludwika Rydygiera. Nie opuścił go, kiedy zaproponowano mu przyjęcie pracy na Uniwersytecie Karola w Pradze. W czasie I wojny światowej wielu mieszkańców, także grono nie pracował jako naczelny chirurg szpitala wojennego w Brnie morawskim. Po zakończeniu działań wojennych natychmiast powrócił do Lwowa. Walczył w obronie Lwowa w listopadzie 1918 r. W trakcie walk włączył się w tworzenie służb medyczno-sanitarnych Wojska Polskiego w stopniu generała-podporucznika. W 1920 r. rozpoczął organizowanie szpitali wojskowych. Był szefem sanitarnym Dowództwa Okręgu Korpusu nr VIII w Toruniu – Okręgu Generalnego „Pomorze”, konsultantem i naczelnym chirurgiem Dowództwa „Wschód”. Ostatnim dziełem Rydygiera jest „Krótki zarys chirurgii wojennej dla lekarzy wojska polskiego czynnych w pierwszych liniach sanitarnych” – (Warszawa 1920 r.).W 1920 r. Rydygier został awansowany do stopnia generała brygady. Ludwik Rydygier był wybitnym chirurgiem, świetnym operatorem, inicjatorem nowych metod leczenia, utalentowanym organizatorem. Niektóre wprowadzone przez niego metody operowania żołądka, raka odbytnicy, amputacji, operacji ortopedycznych, chirurgii plastycznej – stosowane są po dzień zisiejszy. Ten wspaniały i światły chirurg miał też swoje słabości. Do końca życia nie przekonał się do używania rękawiczek gumowych i masek podczas operacji, co było powszechne w innych klinikach. Był też nieprzejednanym przeciwnikiem dopuszczenia kobiet do studiów lekarskich. Rydygier znał trud pracy lekarza, a w szczególności chirurga, i to prawdopodobnie zaważyło na jego negatywnym stosunku do studiów kobiet na medycynie. Charakterystyczną cechą osobowości Ludwika Rydygiera było umiłowanie munduru i wojskowego drylu. Wymagał od współpracowników obowiązkowości i poświęcenia. Nie pozwalał swoim asystentom na prywatną praktykę ani dodatkowe zatrudnienie. Ludwik Rydygier zmarł nagle 25 czerwca 1920 r. Został pochowany początkowo na Cmentarzu Łyczakowskim, a później w kwaterze dowódców na Cmentarzu Obrońców Lwowa. W 1985 r. mieszkańcy Chełmna upamiętnili swojego wybitnego współobywatela wznosząc mu odlany z brązu pomnik na Chełmskich Plantach. Chirurdzy częstochowscy odnosili się zawsze z atencją i z szacunkiem do postaci Ludwika Rydygiera, czego dowodem było nadanie, na wniosek ówczesnego dyrektora Jana Mierowskiego, imienia Ludwika Rydygiera Szpitalowi Chirurgicznemu na Zawodziu.

 

 

Beata Zawadowicz red., Szkoły Lwowska i Wileńska - ich wpływ na rozwój medycyny polskiej, Częstochowa 2012

sponsorzy