Dzieje szpitala

,,Szpital na Zawodziu” 1913 – 2013

Na okres 100 lat złożyła się tak bardzo bogata historia jednego szpitala w Częstochowie, historia zawierająca okresy trudne a nawet tragiczne, ale też historia ludzkiego wysiłku na rzecz ratowania zdrowia i życia człowieka.
Inicjatorem budowy ,,szpitala na Zawodziu” było, powstałe w Częstochowie, w 1899 r., Towarzystwo Dobroczynności dla Żydów.
W 1907 r. Komisja w składzie: dr Józef Markusfeld, dr Ludwik Batawia, dr Aleksander Wolberg, Herman Ginsberg, Markus Gradstein, inż. Karp, Izydor Freind, Ludwik Tempel, Stanisław Herc i Leopold Werde wyłoniła komitet budowy szpitala, na czele którego stanął Henryk Markusfeld.

 

 

 

Foto. 1. Henryk Markusfeld

(s.15.T.L.Cz. Jubileusz 75-lecia.

M. Wyględowski – Historia Szpitala im. L. Rydygiera)

 

Komisja zajęła się gromadzeniem funduszy, oraz poszukiwaniem terenu na którym można by wybudować szpital. W tej sprawie zwróciła się do ówczesnego prezydenta miasta – Henryka Głazka, z prośbą o wskazanie odpowiedniej działki. Zarząd Miejski zaproponował na ten cel, rozległy teren na wschodnim brzegu Warty. Ponadto władze miasta wyraziły gotowość przekazania działki nieodpłatnie w wieczyste użytkowanie.
Opracowania projektu podjął się architekt inż. L. Mońkowski. Zaprojektował pięć wolno stojących budynków. Jeden z nich, najbardziej okazały, to główny budynek szpitala. Inne budynki to: ambulatorium, pawilon dla zakaźnie chorych, kuchnia i pomieszczenia dla administracji, pawilon gospodarczy oraz kostnica, a przy niej niewielka kapliczka dla chrześcijan. Szpital, choć budowany z inicjatywy i funduszy społeczności żydowskiej, służyć miał ogółowi mieszkańców miasta bez względu na wyznanie.
Roboty budowlane powierzono miejscowej firmie ,,Allert i Buhle”. Firma na teren budowy weszła w 1908 r., 7 czerwca 1909 r. dokonano wmurowania kamienia węgielnego pod pawilon główny.
Zakończenie prac budowlanych wraz z wyposażeniem sal chorych na 50 łóżek, sali operacyjnej, gabinetów zabiegowych i ambulatorium nastąpiło w drugiej połowie 1913r. Szpital wyposażony był w elektryczne oświetlenie, urządzenia wentylacyjne, centralne ogrzewanie i instalację wodociągowo-kanalizacyjną.

 

 Foto.2. Szpital Izraelicki w 1913 r.(s.14. źr j.w.)
 


Uroczystość otwarcia szpitala odbyła się w niedzielę 16 listopada 1913 r. o godz. 13. w budynku głównym, gdzie zebrali się zaproszeni goście. Po wysłuchaniu psalmów w wykonaniu chóru synagogi częstochowskiej, okolicznościowe przemówienia wygłosili: nadrabin Nachum Asch – w języku hebrajskim oraz prezydent miasta Częstochowy Henryk Głazek - w języku polskim i rosyjskim.  Obszerne informacje prasowe o budowie i otwarciu szpitala, nazywanego wówczas ,,Szpitalem Izraelickim” ukazały się 31 października 1913 r. w lokalnym żydowskim tygodniku ,,Częstochower Wochenblat” oraz ,,Gońcu Częstochowskim” 19 listopada 1913 r.
 
 Pierwszy zespół lekarski w uruchomionym szpitalu stanowili: dr Ludwik Batawia – kierownik placówki, chirurdzy dr Paweł Broniatowski, dr Edward Kon, ginekolog – położnik –Stefan Kon, dr Etinger oraz felczerzy S. Zelten i Dawid Torbeczko, który po ukończeniu medycyny podjął pracę lekarza. Ponadto w szpitalu między innymi pracowali: dr Rosa Weisberg, drWilhelm Mikulski późniejszy ordynator oddziału chirurgicznego, dr Wiesenfeld, dr Feliks Nowak, dr Jerzy Dobrzyński, dr Arnold Bram – pionier i pierwszy posiadacz aparatu rentgenowskiego, dr Izaak Frenkenberg, dr Maria Kon-Szajnowa, dr Jowid Kagan.

 

 Foto.3. Zespół lekarski i pielęgniarski z okresu międzywojennego. Od prawej siedzą:

trzecia – dr Jadwiga Dykier, czwarty – dr Wilhelm Mikulski, piąty – dr Ludwik Batawia, szósty Alfred Franke. (s.17. źr.j.w.)

 

Wszyscy lekarze zatrudnieni w szpitalu wykonywali swoje obowiązki społecznie. Pielęgniarki i personel pomocniczy pracowali na etatach. Większość pielęgniarek mieszkała na terenie szpitala, w przeznaczonej na ten cel części jednego z budynków.
Pierwszą pielęgniarką przełożoną szpitala była Helena Majtlis, która pracowała jednocześnie jako instrumentariuszka na salach operacyjnych. Podlegały jej pielęgniarki oddziałowe: Maria Altman, Pola Kozioł, Bela Horowicz, Helena Erenfryt-Roman i Regina Gelbard.

 

Foto.4. Zespół Szpitala Izraelickiego, od lewej stoją: druga – Helena Majtlis,
 trzeci – dr Dawid Torbeczko (1918) (s.17. źr. j.w.)


,,Szpital na Zawodziu” przez 26 lat (1913-1939) rozwijał swoją działalność, ilość łóżek dla chorych powiększono do 100. Służył wszystkim, którzy potrzebowali pomocy, bez względu na pochodzenie i wyznanie.
1 września 1939 r. Niemcy hitlerowskie napadły na Polskę. Od pierwszych dni okupacji nastąpił niezwykle trudny okres dla ludności polskiej, a w szczególności dla ludności żydowskiej. Okupant w trybie natychmiastowym nakazał ewakuację szpitala z Zawodzia do budynku szkoły podstawowej przy ul. Sowińskiego, a następnie wiosną 1940 r. do budynku ochronki małych dzieci przy ul. Przemysłowej, gdzie padł ostatecznie ofiarą hitlerowskiego okrucieństwa.

Niemcy wtargnąwszy do szpitala, strzelali do chorych leżących w łóżkach. Podobny los spotkał personel szpitala.
W latach okupacyjnego terroru (1939-1945) zginęło z rąk hitlerowców wielu lekarzy i pielęgniarek, a wśród nich: dr Epsztein Bernard, dr Blumenfeld, dr Bram Arnold, dr Falk, dr Lipiński, dr Steinic, dr Rosa Weisberg, dr Maria Kon-Szajnowa, Adam Wolberg – członek rzeczywisty częstochowskiego Oddziału PCK, uczestnik wojny obronnej 1939 r.
Wyzwolenie Częstochowy, przez wojska radzieckie, nastąpiło 16 stycznia 1945 r.
W całkowicie ogołoconych przez hitlerowców murach ,,Szpitala na Zawodziu” utworzony został radziecki szpital polowy nr 31858, który funkcjonował do 1946 r. Wszystkie szpitale w Częstochowie, w okresie powojennym miały wspólną dyrekcję – i podlegały Wydziałowi Zdrowia Zarządu Miejskiego, którym kierował od 1947 r.dr med. Witold Siciarz.

 

 

 Foto. 5. dr Witold Siciarz

źr. Almanach lekarzy Częstochowy, s. 304  M. Wyględowski


Miejscowe szpitale, którymi zarządzali kierownicy, funkcjonowały pod nazwą Miejski Szpital Powszechny. Pierwszym kierownikiem ,,Szpitala na Zawodziu” mianowany został dr med. Władysław Karczewski – doskonały chirurg. Niewątpliwie fakt ten zaważył, że placówka ta stała się szpitalem chirurgicznym. Uruchomiono dwa oddziały chirurgii ogólnej, prowadzone przez dr.med. Władysława Karczewskiego i dr.med. Stanisława Wintera. Szpital posiadał 100 łóżek.

 

 


 Foto. 6. dr med. Władysław Karczewski – pierwszy kierownik ,,Szpitala na Zawodziu”

źr. Tow.Lek. Cz. Jubileusz 75-lecia… s. 19. M. Wyględowski.

 

 Foto. 7. dr med. Stanisław Winter – ordynator oddziału chirurgii ogólnej ,,Szpitala na Zawodziu” 1947- 1959,
Szpitala Chirurgicznego im. Ludwika Rydygiera 1960- 1970.
źr. T.L.Cz. Jubileusz 75-lecia…s.19. M.Wyględowski.
 


Po latach działalności Miejski Szpital Powszechny przemianowano na cztery samodzielne jednostki budżetowe, w wyniku czego wyodrębniono m.innymi:
- Szpital Chirurgiczny na Zawodziu, którego dyrektorem mianowano dr. med. Jana Mierowskiego. (1908-1967)
 Po rezygnacji z funkcji dyrektora przez dr. Jana Mierowskiego w marcu
1958 r., dyrektorem Szpitala Chirurgicznego został dr Janusz Miszerak. Funkcję tę pełnił do 1968 r.

 


 Foto. 8. dr med. Jan Mierowski - laryngolog
 źr. T.L.Cz. Jubileusz 75-lecia…str.21. M. Wyględowski

 

 Foto.9. dr Janusz Miszerak - urolog
 źr. Almanach lekarzy Częstochowy. str.223 M.Wyględowski

 

 

W 1955 r., z inicjatywy dr. Jana Mierowskiego, został złożony wniosek do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej o nadanie szpitalowi na Zawodziu imienia znakomitego polskiego uczonego, chirurga prof. dr. Ludwika Rydygiera (1850-1920). Wniosek zatwierdzono,  w 1960 r . podczas skromnej uroczystości związanej z zakończeniem pierwszego etapu rozbudowy i modernizacji, szpitalowi nadano imię Ludwika Rydygiera.

 


 Fot. 10. dr med. Ludwik Rydygier – pionierski chirurg polski.
 źr.T.L.Cz str. 57 M. Wyględowski.

 

W wyniku postępowania konkursowego w roku 1969 na stanowisko dyrektora Szpitala Chirurgicznego im. Ludwika Rydygiera w Częstochowie powołany został dr Mieczysław Wyględowski – chirurg. W 1970 r. ,też w wyniku konkursu, dr Wyględowski objął ordynaturę oddziału chirurgii ogólnej.
 

Foto. 11. dr Mieczysław Wyględowski
dyrektor Szpitala Chirurgicznego im. L. Rydygiera w latach 1969 – 1992
i ordynator oddziału chirurgii ogólnej  w latach 1970- 1999. 

 

 

 Foto. 12. Lekarze pracujący w Szpitalu Chirurgicznym im L. Rydygiera.

źr.T.L.Cz. str.53.

 


 Foto. 13. Ordynatorzy oddziałów, siedzą od lewej:
dr Halina Szczerbak- oddział chorób wewnętrznych, dr Grażyna Makulec – oddział laryngologii,
dr Mieczysław Wyględowski – dyrektor naczelny i ordynator oddziału chirurgii ogólnej,
dr Zdzisław Pawiak – oddział chirurgii dziecięcej,
dr Maria Marciniak – oddział anestezjologii i intensywnej terapi,
stoją od lewej: dr n. med. Andrzej Łodziński – zastępca dyr. ZOZ-u
ds. lecznictwa i ordynator oddziału urologii,
dr Ryszard Bernat – ordynator chirurgii urazowej.
źr. T.L.Cz. str. 54
 
 


 Foto 14. Przełożona pielęgniarek szpitala Czesława Żyła (druga od lewej w drugim rzędzie) i pielęgniarki oddziałowe.
 źr. T.L.Cz. str.54

 

 Foto 15. Pawilon główny Szpitala im. L. Rydygiera po nadbudowie

(Ze zbiorów M. Wyględowskiego) w Chirurgia i Chirurdzy Częstochowy str.77.

 

Rozwój i działalność Szpitala Chirurgicznego im. Ludwika Rydygiera w Częstochowie.
 
Najważniejszym zadaniem, które realizował w swojej pracy zawodowej
dr M. Wyględowski była odbudowa, rozbudowa i modernizacja Szpitala Chirurgicznego
im. Ludwika Rydygiera w Częstochowie.


 W latach 1970 – 1988, pod kierownictwem dr. Mieczysława Wyględowskiego,  następuje dalszy, systematyczny rozwój i rozbudowa szpitala. W latach tych wybudowano nowy, czterokondygnacyjny pawilon łóżkowy, budynek apteki i kuchni, administracji, prosektorium i pralnię. Ponadto wykonano generalny remont pawilonu głównego. Nadbudowano i rozbudowano budynek przychodni przyszpitalnej oraz pawilonu laryngologicznego.
Zagospodarowano i urządzono od nowa park oraz drogi na terenie szpitalnym.    

foto 16.  Pawilon, w którym od r.1984 znajduje się oddz. chirurgii ogólnej.  
źr. Chirurgia i Chirurdzy Częstochowy s.82 / Ze zbiorów M. Wyględowskiego/

W roku 1974 powstał dział anestezjologii a w roku 1982 w pawilonie po starej aptece powstał oddział anestezjologii i intensywnej terapii. Od 1982 r aż do 2009 r. nieprzerwanie ordynatorem tego Oddziału była dr n. med. Maria Marciniak.


 
foto 17a. Pawilon oddz. laryngologii przed  rozbudową
źr. Jubileusz 75-lecia…s.21


foto 17b. Zespół lekarzy Szpitala im L Rydygiera w roku1950, od lewej:     
dr Janina Nowakowska, dr Jadwiga Dykier, dr med. Jan Bielunas, dr med. Stanisław Winter, felczer Jan Kwapisz,  źr. jak wyżej, s.23                 
                           
foto 17c.Pawilon laryngologiczny po rozbudowie – na parterze: oddz. laryngologiczny, na piętrze: oddz. chirurgii dziecięcej.   źr. Chirurgia i Chirurdzy …s.81

 

Rozbudowa i modernizacja szpitala im. L. Rydygiera nie byłaby możliwa bez życzliwej i wydatnej pomocy władz miasta Częstochowy,  w szczególności Miejskiego Wydziału Zdrowia,  a następnie Zespołu Opieki Zdrowotnej, którego organizatorem
i pierwszym dyrektorem  był Jan Kosiński.

foto 18. Jan Kosiński

Również Wojewódzki  Wydział Zdrowia, którym w czasie trwania rozbudowy szpitala  kierowali dr Waldemar Płachecki, a następnie dr Wojciech Zieliński, wspierał inwestycję.

foto 19. dr Waldemar Płachecki – w latach 1975-1986 dyrektor Wydziału Zdrowia  w Urzędzie Wojewódzkim w Częstochowie. Zmarł w 1990 r.

źr. M. Wyględowski, Almanach Lekarzy Częstochowy s.268
        
foto 20. dr Wojciech Zieliński – dyrektor Wydziału Zdrowia w Urzędzie Wojewódzkim w Częstochowie w latach 1986-1991.
źr. M. Wyględowski, Almanach Lekarzy Częstochowy s.392.                          
           
Przebudowę szpitala na Zawodziu wspierały również zakłady pracy, a wśród nich: Częstochowskie Zakłady Materiałów Ogniotrwałych –dyr. Dymitr Szostak, Fabryka Urządzeń Mechanicznych ,,Wykromet” – dyrektorzy Leszek Tazbir i Jerzy Balicki,
Huta "Częstochowa"-dyr. Józef Wypych.

W okresie 23 lat kierowania Szpitalem Chirurgicznym im. L. Rydygiera, dr Mieczysław Wyględowski  zmodernizował szpital zwiększając ilość łóżek do 300.
Działania powyższe oraz komputeryzacja w roku 1988 oddziałów szpitalnych, uczyniły
z prowincjonalnego, zaniedbanego szpitala, nowoczesną placówkę ochrony zdrowia
i kształcenia kadr medycznych.

 

foto. 21. dr Mieczysław Wyględowski

 

Ten znakomity chirurg okazał się doskonałym organizatorem ochrony zdrowia. Jako dyrektor, ordynator i lekarz permanentnie się dokształcał. Swoją wiedzę i umiejętności przekazywał asystentom, dobrał znakomity zespół chirurgów.
W czasie 29 lat kierowania oddziałem wykształcił 46 lekarzy – specjalistów chirurgii ogólnej. W tym troje lekarzy: Izabela Kruczyk, Dariusz Kopeć i Maria Barbara Marciniak uzyskali stopień doktora nauk medycznych, a  trzech zajęło stanowiska ordynatorów oddziałów chirurgii ogólnej.

 

foto.22. dr n.med. Barbara Marciniak – ordynator Oddziału Anestezjologii i Intensywnej Terapii. źr. Chirurgia i Chirurdzy s.94.

 

foto.23. Pawilon Oddz. Anestezjologii i Intensywnej Terapii. źr. Chirurgia i Chirurdzy s.95.

 

foto.24. dr Sławomir Strzelczyk – chirurg, ordynator oddziału chirurgii ogólnej, urazów wielonarządowych i chirurgii naczyń. W l. 1997-1999 dyrektor Wojewódzkiego Wydziału Zdrowia w Częstochowie. źr. Almanach lekarzy Częstochowy s.323 M.W.

 

 

Szpital był bazą szkolenia Zespołu Szkół Medycznych w Częstochowie,  spełniał niezwykle ważną funkcję w procesie kształcenia zawodowego pielęgniarek.
Staraniem dyrektor Haliny Piskorskiej i Rady Pedagogicznej, 30 kwietnia 1991r. Kurator Oświaty i Wychowania Włodzimierz  Kolman nadał Liceum Medycznemu i Medycznemu Studium Zawodowemu imię dr. Władysława Biegańskiego.


foto.25. Halina Piskorska – dyrektor Zespołu Szkół Medycznych w l. 1982-1997 źr.  Kalendarium ochrony zdrowia Częstochowy s. 88 M.W.
         
foto.26. źr. s.87, Chirurgia i Chirurdzy Częstochowy . M.W.

 

Dr Mieczysław Wyględowski i zespół lekarzy oddziału chirurgicznego Szpitala im. Ludwika Rydygiera uczestniczących w kształceniu pielęgniarek. Od lewej: Dariusz Kopeć, Grzegorz Sztolcman, Bernard Ciepielski, Krzysztof Zawadzki, Mieczysław Wyględowski, Sławomir Strzelczyk, Jolanta Jakóbczyk, Michał Zakrzewski, Małgorzata Bigosz – Kubica, Marek Jadczyk.( 1995 r.)
              
W procesie kształcenia średniej kadry medycznej uczestniczyły pracujące w Szpitalu im. L. Rydygiera  pielęgniarki. Z tej grupy pracowników  na szczególną pamięć zasługuje mgr Halina Surowiak, wieloletnia przełożona pielęgniarek, Naczelna Pielęgniarka Zespołu Opieki Zdrowotnej nr 1. nauczycielka zawodu. Zmarła 12 lutego 1997 r.  

 

foto. 27. Halina Surowiak  źr. Chirurgia i Chirurdzy …s.88

 

W opowieści o drodze zawodowej dr. M. Wyględowskiego nie można zapomnieć
o jego działalności społecznej, którą równocześnie aktywnie uprawiał. Na przełomie lat 60. i 70. XX wieku był radnym Miejskiej Rady Narodowej – przewodniczącym Komisji Zdrowia. Uczestniczył w pracach Polskiego Towarzystwa Walki z Kalectwem. Od wielu lat działacz Zarządu Towarzystwa Lekarskiego Częstochowskiego, jest członkiem honorowym PTL.
Był inicjatorem i przewodniczącym Komitetu Organizacyjnego I Światowego Kongresu Polonii Medycznej w 1991 r., na który przybyło 1130 gości z pięciu kontynentów i dwudziestu dwóch krajów.


foto.28. Pierwszy Światowy Kongres…M. W./ pierwsza str. okładki/

 

O szacunku, jakim dr M. Wyględowski cieszy się w społeczeństwie częstochowskim, świadczy fakt dwukrotnego wyboru na senatora Rzeczypospolitej Polskiej.
W latach 1991- 1997 był senatorem I i II kadencji, pełnił funkcję przewodniczącego Komisji  Polityki Społecznej i Zdrowia Senatu RP.

 

foto. 29. Od prawej: prezydent RP Aleksander Kwaśniewski, senator RP Mieczysław Wyględowski.
źr. Kalendarium ochrony zdrowia Częstochowy. s.120.

 

W latach  1991-1993 pełnił funkcję prezesa Oddziału Wojewódzkiego Polskiego Czerwonego Krzyża w Częstochowie.

W latach 1997-2001 reprezentował Częstochowę w Sejmiku Śląskim pełniąc funkcję wiceprzewodniczącego Komisji d.s. Promocji i Ochrony Zdrowia.         
 
Jest autorem kilkudziesięciu prac i książek z zakresu chirurgii i historii medycyny oraz współautorem dwóch książek – Jubileusz 75-lecia Szpitala im. L. Rydygiera w Częstochowie wydanej w 1978 r. i Ochrona zdrowia w Częstochowie w XIX-XX wieku wydanej w1995 r.

W historii  Częstochowy dr Mieczysław Wyględowski zapisał się jako jeden
z wybitnych lekarzy stawiający zawsze dobro człowieka chorego na pierwszym miejscu.

 

foto. 30. Mieczysław Wyględowski – chirurg. żr. Chirurgia i chirurdzy Częstochowy /ostatnia str. okładki /

 

Za wzorową pracę i działalność odznaczony: Krzyżem Oficerskim i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi,  Złotą Odznaką  ,,Za zasługi  dla województwa częstochowskiego”, Złotą  Odznaką Zasłużonemu w Rozwoju Województwa Katowickiego, Złotą  Odznaką Zasłużonemu Województwa Śląskiego, Złotą Odznaką Towarzystwa do Walki z Kalectwem, Odznaką "Za  wzorową pracę w Służbie Zdrowia", Nagrodą  specjalną II stopnia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej, Odznaką Bene Meritus, Medalem Gloria Medicinae,  Złotym, Srebrnym i Brązowym Krzyżem za Zasługi dla Pożarnictwa.   

Opracowanie Halina Piskorska

sponsorzy